عرصه خصوصی و شهروندی فعال
عرصه ی خصوصی از آن فرد و خانواده است. در جامعه سنتی فرد دارای ارزش و هویت جمعی است. اما در جامعه مدنی فرد یا شهروند دارای هویت مستقل است که به خاطر فردیت او دارای ارزش فطری است و روابط افراد با یکدیگر یک رابطه قراردادی است که بر مبنای آن همه افراد جامعه صرف نظر از موقعیت و شان خود دارای حقوق، آزادی ها و مسئولیت های یکسانی در برابر قانون هستند. در این عرصه وجود شهروندان مشارکت جو و فعال برای تحقق فرهنگ شهروندی اهمیت فراوان دارد. به ویژه از این نظر که شهروندی یک حق است و نه یک امتیاز، شهروند انسان آزاد و مختاری است که فقط در میان یک جمع زندگی نمی کند، بلکه جامعه ای را تشکیل می دهد که انواع روابط و پیوندها را با هم دارند. شهروندان به دو دسته اساسی تقسیم می شوند: یکی منفعل و دیگری فعال. وجوه انفعالی همان است که دراین معنا شهروند از وضعیت حقوق تعریف شده ای برخوردار است و مشارکت چندانی در نهادها، روابط و رویه هایی که تضمین کننده ثبات آن وضعیت است ندارد. وجوه فعال شهروندی از دیدگاه هابرماس «عضویت کسب شده» می باشد. در این معنا شهروندی مستلزم مشارکت فعال و جذب شدن فرد در جامعه ای است که هویت او را می سازد(فیتز پاتریک، ۱۳۸۱: ۱۳۱).مارشال می گوید که شهروندی نیازمنداحساسی مستقیم از عضویت اجتماعی بر اساس وفاداری مدنیتی است که دارایی عمومی محسوب می شود(وگهان^[۸۲]، ۲۰۰۰: ۲۵).

شهروند خوب و فعال مشخص کننده افرادی است که به طور کامل در تعهدات عضویتی درگیر هستند. این نوع از شهروندی به معنای وفاداری برای خدمت به جامعه، مدرسه، دین و انجمن های سیاسی است (ویلا^[۸۳]، ۲۰۰۱: ۲۹۹).
یک جامعه سیاسی سالم به شهروندانی فعال نیاز دارد. «شهروندی فعالانه با فرد آغاز می شود چرا که از طریق اقدامات فرد است که شرایط ساختاری شهروندی بازتولید شده و بهبود می یابند. تنها از طریق اعمال فعالانه شهروندی است که تقابل کاذب میان حقوق و مسئولیت ها را می توان از بین برد» (فالکس، ۱۳۸۱: ۱۴۱) از این حیث شهروندان علاوه بر حقوق تعهداتی نیز دارند.
کارلس مریام کیفیت ها و تعهداتی را برای شهروندی بر می شمارد که به اعتقاد او تقریبا در همه کشورها یکسان است (از آن جمله :میهن پرستی، وفاداری، تابعیت از قانون، احترام به حکومت، شرکت در خدمات مدنی، بارشناسی تعهدات زندگی سیاسی، داشتن حداقلی از خود تنظیمی، توانایی پاسخ گویی به نیازهای جامعه در دوران تنش، صداقت در روابط اجتماعی، اگاهی از ایدئولوژی های اساسی حکومت، انتقادگری در مقابل این ایدئولوژی ها به صورت مسئولانه و اعتقاد به برابری مردم) (لیکا به نقل از ترنر، ۱۹۹۴: ۱۷۹).بنابراین با توجه به شاخص های مذکور می توان گفت که شهروندی فعال، بویژه با مشارکت اجتماعی و متعهد بودن در قبال جامعه شناخته می شود.

شهروندی فعال و سرمایه اجتماعی
مفهوم سرمایه اجتماعی و شهروندی فعال هر دو مفاهیمی هستند که با هم ارتباطات زیادی دارند. با این حال، برخی از تفاوتهای مهم وجود دارد. با توجه به این واقعیت که سرمایه اجتماعی مفهومی با تعاریف متعدد و تاکیدات مختلف است در واقع مقایسه دقیق و کامل آن دشوار است، با این حال، به طور کلی سرمایه اجتماعی به قدرت و یا امتیازات اجتماعی اشاره دارد که منافع فردی از طریق شبکه های اجتماعی و به ویژه روابط متقابل در این شبکه های اجتماعی توسعه یافته است. بنابراین پژوهش های سرمایه اجتماعی به طور معمول بر شبکه هایی متمرکز است که از طریق مشارکتها ایجاد شده و دراین مورد است که چگونه این شبکه ها را می توان مورد استفاده قرار داد. اما شهروندی فعال صرفا به معنای شبکه ایجاد شده از طریق مشارکت نیست، بلکه اشاره به تعامل واقعی و خیر اجتماعی دارد که از طریق این کنش به وجود می آید (مثل مدیریت مطلوب). بنابراین شهروندی فعال بسیار به آنچه که (پاتنام، ۱۹۹۳: ۱۷۷) به عنوان “اجتماع مدنی” اشاره کرده، نزدیک است. بر اساس این استدلال در مورد شهروندی فعال (پاتنام،۲۰۰۷: ۹ )، می توان گفت تفاوت بین شهروندی فعال و سرمایه اجتماعی مربوط به شیوه های عملی است که در آن برخی از اشکال توسعه اجتماعی رخ می دهدکه شامل این موارد است: الف) فعال بودن، (ب) دموکراتیک بودن و (ج) شهروندی / داشتن احساس تعلق اجتماعی (نیروی رزمی ایرلند ،۲۰۰۷ ، ۹). بنابراین نیروی کنش های مربوط به ارزش های شهروندی فعال،در منابع سرمایه اجتماعی به سمت “خیر عمومی” جامعه در حرکت می باشد در حالیکه در سرمایه اجتماعی هیچ پیش شرطی وجودندارد و در آن نسبت به ارزش های شهروندی فعال در دموکراسی و حقوق بشر هیچ تضمینی وجود ندارد. منابع سرمایه اجتماعی دارای هیچ ارزش خاصی نسبت به دموکراسی و حقوق بشر نیست و هنجارها در روابط چنین جوامعی حتی ممکن است مضر باشدوبه ” سمت تاریک” سرمایه اجتماعی نیل کند (بارون^[۸۴]، ۲۰۰۰: ۳۱) مثلا، مافیا و سازمان های نژادپرستانه و افراطی از این دست گروه ها هستند. به طور خلاصه برخی از جنبه های شهروندی فعال و سرمایه اجتماعی شبیه هم هستند،اما به همان اندازه برخی تفاوتهای مهم نیزوجود دارد. تا حدودی سرمایه اجتماعی مفهومی گسترده تر از شهروندی فعال است. در شهروندی فعال تنها به یک جنبه از تعامل اشاره می شود، که مبتنی بر ارزش ها است.این پدیده در هدف متفاوت از سرمایه اجتماعی است، به همین دلیل این پدیده ترویج دموکراسی، حقوق بشر و «خیر جمعی» در سطح کشور را تضمین می کند. مفهوم شهروندی فعال بسیار کمتر بر نفع شخصی تمرکز دارد. بنابراین می توان این فرضیه را پذیرفت که در جوامع دموکراتیک هر چه سطح سرمایه اجتماعی بالاتر باشد، سطح شهروندی فعال نیز بالاتر است، اما برای درک بهتر این رابطه تحقیقات بیشتری مورد نیاز است (هوسکینز و ماسچرسنی، ۲۰۰۸: ۴۶۳).

همچنین در این زمینه یک فرضیه وجود داردکه عبارتند از اینکه مشارکت در حیات ارتباطی باعث می شود روح جمعی در میان شهروندان بیشتر شده و قادر به فعالیت ودرگیر شدن در امورمربوط به سیاست عمومی شوند. مطالعات نشان می دهد که انجمن های خیریه و مددکاری اجتماعی افراد را به ارزش های مدنی، عادت های دموکراتیک، و آموزش مهارت های شهروندی سوق می دهندکه بخشی از زندگی عمومی دموکراتیک هستند (هوتزاگر و آچاریا^[۸۵]، ۲۰۱۱: ۸).
این ایده برآن مبتنی است که تعامل و مشارکت شهروندان، کیفیت نهادهای دموکراتیک را بهبود می دهد. در این زمینه،پاتنام (۲۰۰۰ : فصل ۲۱)، به روشنی کیفیت نهادهای دموکراتیک برای مشارکت مدنی شهروندان را تشریح می کند. اول آنکه، شهروندان حس نمایندگی فردی، روح جمعی خویش، عادات مهم دموکراتیک، و مهارت های اساسی ارتباط مدنی را که از آنها انتظار می رود و تقاضای شکل خاصی از چاره جویی خوب،را به طور کلی به دست آورند.بموازاتی که مقامات عمومی به مطالبات مربوط به انتظارات و خواسته ها پاسخگوهستند، شهروندی فعال نیز دارای کیفیت بالاتری است ( پاتنام ۲۰۰۰ : ۳۳۸- ۳۴۶ ). دوم زمانی است که شهروندان به انجمن های مختلف می پیوندند و … اعتراض به آرامی تقویت شود (پاتنام ۲۰۰۰ : ۳۳۸ ).تا حدی که انجمن های درگیر در ساختارهای سیاسی کثرت گرا متقاضی می گردند که مقامات دولتی با شهروندان به عنوان حاملان حقوق وبرابربا قانون، رفتار کنند و با هر گونه تعصب سیستمی در ارائه کالاها و خدمات عمومی مقابله کنند، که این پدیده خود نشان دهنده بهبود کیفیت شهروندی فعال است (هوتزاگر و آچاریا، ۲۰۱۱: ۸).
همچنین بایدبر پیوند قوی بین وضعیت اجتماعی و اقتصادی به طور کلی از نظر طبقه (درآمد / تحصیل و وضعیت بازار کار)، جنس، و قومیت / نژاد و اشکال مختلف مشارکت مدنی تاکید کرد (هوتزاگر و آچاریا، ۲۰۱۱: ۹).

در این میان، پژوهش ها نشان می دهد که آن دسته از افرادی که آموزش و درآمد کمتری دارند، در بازار کار با مخاطرات و ریسک بیشتری رو به رویند، و ​​یا بیشتردرگروه زنان هستند تا مردان، وکمتر احتمال دارد که در حیات ارتباطی اجتماعی شرکت کنند و همچنین کمتر احتمال دارد که به شهروندانی فعال تبدیل شوند. مطالعات اقتصاد سیاسی دموکراسی آمریکای لاتین، در ادبیات جداگانه ای، نشان می دهد که افرادی که در کار رسمی تجربه رکوداقتصادی و بیکاری را دارند، کمتر احتمال دارد شهروندانی فعال باشند.

• • 1. 1. .مطالعات پیشین

     

     

-داخلی
در رابطه با عنوان سرمایه اجتماعی و شهروندی فعال هیچ مقاله ای به طور مستقل تدوین نشده است، اما موضوعاتی نزدیک به این عنوان یا مشابه با یکی از متغیرهای مستقل یا وابسته انجام شده که به شرح زیر است:

• • میرزا بیگی در سال ۱۳۸۹ پایان نامه ای با عنوان «بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و اخلاق شهروندی در میان جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله شهر تهران» انجام داد. هدف این پژوهش بررسی رابطه ی میان سرمایه اجتماعی به عنوان متغیر مستقل و ادغام اجتماعی به عنوان متغیر واسط با اخلاق شهروندی در میان جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله شهر تهران می باشد. یافته ها حاکی از آن است که میان سرمایه اجتماعی و اخلاق شهروندی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد و ادغام اجتماعی نیز به عنوان متغیر واسط با اخلاق شهروندی رابطه ی معنادار داشته است. همچنین نتایج رگرسیونی نشان می دهند که بعد نگرشی شهروندی اندکی بیش از بعد عملی متوسط متغیرهای مستقل تعریف شده، در تحقیق تبیین گردیده است. ۹/۲۶ درصد از تغییرات بعد نگرشی و ۱/۲۶ درصد از تغییرات بعد عملی متوسط متغیرهای مستقل تبیین گردید. همچنین در بعد نگرشی متغیر کارکرد شبکه یا همان حمایت های اجتماعی و در بعد عملی متغیر اعتماد نهادی بیشترین تاثیر را داشته اند.

• • نوری در سال ۱۳۹۲ پایان نامه ای با عنوان «سنجش رابطه سرمایه اجتماعی خانواده و سلامت اجتماعی زنان متاهل در شهر کرمانشاه» انجام داد. هدف این پژوهش سنجش رابطه سرمایه اجتماعی خانواده و سلامت اجتماعی در میان زنان متأهل شهر کرمانشاه است. روش پژوهش، پیمایشی بوده و با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه گردآوری اطلاعات صورت گرفته است. جامعه آماری شامل زنان متأهل بچه دار ۲۰ تا ۵۵ ساله شهر کرمانشاه از نواحی ۱، ۳ و ۶ می‌باشد. نتایج پژوهش حاکی از روابط معنادار و مثبت بین سرمایه اجتماعی خانواده و سلامت اجتماعی است. همچنین همبستگی مثبتی بین نمره کل سلامت اجتماعی با تمام مولفه های سرمایه اجتماعی خانواده وجود دارد. نتایج نشان می‌دهد بین هیچ یک از متغیر های زمینه ای و سرمایه اجتماعی خانواده رابطه وجود ندارد ولی بین متغیر درآمد با سلامت اجتماعی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.

• • فاطمی نیا در سال ۱۳۸۶ در مقاله ای با عنوان «فرهنگ شهروندی: محصول و محمل حاکمیت خوب، سازمان کارا و شهروندی فعال» نوشت. هدف مقاله تبیین شهروندی و فرهنگ شهروندی حاصل از تعهد، مسئولیت پذیری و معاونت عناصر مختلف جامعه است. روش وی مطالعه کتابخانه ای و اسنادی است و یافته ها حاکی از ان است که شهروندی و فرهنگ شهروندی محصول تعهد و مسئول بودن است و نقش شهروندان و انجام تعهدات شهروندی در توسعه فرهنگ شهروندی بسیار حائز اهمیت است زیرا که شهروندان عناصر شناور و پویای جامعه محسوب می شوند و در عرصه های مختلف جامعه حضور دارند.

• • قاسمی و کاظمی در سال ۱۳۸۷ مقاله ای با عنوان «تحلیلی جامعه شناختی بر نقش خانواده در میزان برخورداری از سرمایه اجتماعی» انجام دادند. هدف این پژوهش تبیین چگونگی تاثیر خانواده بر سرمایه اجتماعی است. روش تحقیق پیمایش و ابزار گردآوری آن پرسشنامه است. نتایج حاکی از آن است که بین حجم سرمایه انسانی، نوع خانواده و میزان وقت صرف شده والدین برای فرزندان رابطه معناداری وجود دارد.

خارجی

• • هوسکینز و ماسچرینی (۲۰۰۸) مقاله ای با عنوان «اندازه گیری شهروندی فعال با ساخت شاخص ترکیبی» انجام دادند. هدف این مقاله سنجش شهروندی فعال با شاخص ترکیبی به روش پیمایش اجتماعی است. نتایج نشان داد که کشورهای شمال اروپا، پس از مرکز اروپا و کشورهای آنگلوساکسون و به ویژه در سوئد، دارای بالاترین نرخ شهروندی فعال هستند، کشورهای دریای مدیترانه پس از کشورهای اروپای شرقی رتبه بندی می شوند.

• • هوتزاگر و آچاریا (۲۰۱۰) در مقاله ای با عنوان «ارتباط شهروندی فعال و کیفیت دموکراسی در برزیل و و مکزیک» انجام دادند. هدف این پژوهش بررسی ارتباط میان شهروندی و دموکراسی است. در میان طبقات زیادی از مردم تجربه اشکال شهروندی کاهش یافته است برای مثال برزیل، هند، مکزیک و آفریقای جنوبی، در عین محرومیت سیاسی، دموکراسی انتخاباتی قوی و دیرینه داشته اند. در میان بسیاری از رشته های دموکراسی نظریه کثرت گرایی، جامعه مدنی، نهادگرایی تاریخی یک رشته گسترده به عنوان مشارکت مدنی شناخته شده است و نشان می دهد که انجمن مدنی نقش قدرت دادن به افراد برای شرکت در بازی سیاست عمومی، را حفظ کرده و مقامات دولتی و افراد را به حساب می آورند و ادعا می کنند خدمات عمومی که در انجمن شرکت می کنند تبدیل شده به آنچه که ما آن را “شهروندان فعال” می نامیم. مطالعات مشارکت مدنی استدلال می کنند چنین شهروندان فعالی، نقش حیاتی در دموکراتیزه کردن موسسات دولتی بازی می کنند.

• • اسچینکل در سال ۲۰۰۸ مقاله ای با عنوان «اخلاق گرایی شهروندی در تکامل بحث هلندی» نگاشت. هدف این پژوهش بررسی وضعیت و جایگاه شهروندی در رابطه با دولت و جامعه است که به روش کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. اسچینکل چنین نتیجه گیری می کند که . شهروندی موضوعی است که در آن دولت توان عملیاتی جدید را در زمان جهانی شدن می یابد اخلاق گرایی و متعاقب آن فضیلت سازی شهروندی به طور رسمی در دولت ملت نمی گنجند، اما موضوع اخلاقی در حوزه گفتمانی جامعه می گنجد.

• • لیزی و دریو در سال ۲۰۱۳ مقاله ای باعنوان «شهروندی فعال زنان و بهزیستی: نمونه گیری ایتالیایی» انجام دادند و شهروندی فعال زنان را در چند شاخص (مشارکت سیاسی، اتحادیه های کارگری، انجمن های زیست محیطی، فعالیت های داوطلبانه و فرهنگی) بررسی کردند. روش گردآوری آنها نمونه گیری تصادفی بوده و نتایج حاکی از آن بود که شهروندی فعال سلامت افراد را بهبود می بخشد، اما تفاوت آماری جنسیتی در ارزیابی رضایت از زندگی وجود ندارد و زنان خوشحال تر از مردان هستند اما به سادگی شادی مردان به خصوص زمانی که در زندگی اجتماعی شرکت نمی کنند متفاوت است.

• • هولدفور در سال ۲۰۰۸ مقاله ای با عنوان «مقیاسی سخت برای اندازه گیری موضوعی آسان: شاخص های شهروندی و سیاست های آموزشی استراتژی های لیسبون» تدوین کرد. هدف این مقاله مطالعه نقش اصلی بازیگران در شکل گیری سیاست آموزش و پرورش و توسعه شاخص های شهروندی فعال است. مطالعه به روش باز بوده و نتایج حاکی از آن است که بازیگران سیاسی با بهره گرفتن از روش باز مکانیسم کنترل نئولیبرال شهروندان را به عهده می گیرند.

• • هوسکینز و کریک در سال ۲۰۱۰ پژوهشی با عنوان «توانایی ها و ظرفیت های یادگیری برای آموزش شهروندی فعال: ارزهای مختلف یا دو روی یک سکه؟» انجام دادند. آنها با توضیح صلاحیت مدنی و مشارکت مدنی و بررسی برنامه کار کمیسیون اروپا ویژگی های آموزش شهروندی فعال را بررسی کرده اند. نتایج نشان می دهد که صلاحیت مدنی و یادگیری از اشتراکات زیادی برخوردارند، صلاحیت مدنی منجر به شهروندی فعال می شود.

• نلسون و کر در سال ۲۰۰۶ نیز در گزارشی با عنوان «شهروندی فعال در کشورهای INCA: تعاریف، سیاست ها، عملکردها و نتایج» پس از پیمایش ۱۵ کشور دنیا، با ارائه یک گزارش نهایی نتایجی را در مورد شهروندی فعال ارائه دادند از جمله اینکه ارتباط بین سیاست و عمل در شهروندی فعال مهم است و روش های مختلف یادگیری و آموزش شهروندی فعال برای مدارس و جوانان تاثیر اندکی دارند و شهروندی فعال تا حدی به واقعیت نزدیک شده است.

۲) یکسان‌تر کردن افکار عمومی
۳) دگرگونی سلسله مراتب گروهی
۴) اظهار و انتقال حالات عاطفی لیکن باید گفت تنها اهداف ارتباط اجتماعی اینان نیستند.

فرا ارتباط
به معنای ارتباطی است که قواعد ارتباط یا ارتباطهای بعدی را مشخص سازد. جمله « من می خواهم در مورد سیاست با تو حرف بزنم» فرا ارتباط یا ماورای ارتباط مستقیم است. هنگامی که بدون هیچ مقدمه شروع به گفتگو در زمینه سیاست می نماییم این خود ماورای ارتباط غیر مستقیم است چه مفهوم من میخواهم با تو از سیاست صحبت کنم در آن مستتر است.

ارتباط حرکتی
ارتباطی است نه از طریق سخن بلکه با حرکات. به عنوان مثال زبان بدنی موجبات پیدایی ارتباط حرکتی را فراهم می سازد. هر حرکت چهره یا سر و یا دست معنایی را به ذهن طرف ارتباط متبادر می سازد و در هر جامعه نیز تمایز میپذیرد . اعمالی چون گریه ، فریاد ، خنده ، نه تنها در بین ملل مختلف معناهای متمایز دارند بلکه در بین نحله ها و مکاتب فکری گوناگون نیز نماد دنیای خاص روانی افراد است.

دیوید رایزمن

دیوید رایزمن ارتباط را به عنوان محور حرکت جوامع انسانی تلقی می کند.ارتباطات را باید کلید اصلی مباحث او در مبحث جامعه شناسی ارتباطات دانست.به باور رایزمن، از روزنه ارتباطات می توان سه دوران در تاریخ اجتماعی را باز شناخت:دوران اول، دورانی است که در خلال آن سنت ها حاکم بر رفتار و روابط انسانی به حساب می آیند. او این دوران را موجد پیدای انسانی می داند که در اصطلاح خود، «انسان سنت راهبرد» می خواند. در این دوران، سنت ها به عنوان شیوه های آزموده و تقدس یافته، موجبات ایجاد تسلسل بین نسل های تاریخی را فراهم می سازد. هر نسل پیوند خود را با نسلهای پیشین از طریق اشتراک سنن باز می یابد و همین موجب می گرددکه وحدت و هویت اقوام انسانی تأمین شود.دوران دوم از دیدگاه رایزمن، دورانی است که در آن با کاهش اهمیت سنت ها در هستی چه همه از الگو هائی یکسان در حیات اجتماعی تبعیت نمی کنند. در این شرایط به عزم این دانشمند تاریخ شاهد پیدای و بعد تکثر انسانهایی خاص است که وی «دوران راهبر» می خواند.دوران سوم را رایزمن دوران پیدای انسان «دگر راهبرد» می داند. دوران ظهور وسایل ارتباط جمعی است و پدیده های چون هدایت از راه دور،بتواره پرستی، شی سروری و همراه با آنان از خود بیگانگی. در این دوران، عده ای با بهره گرفتن از قدرت جادویی این ابزار موفق می شوند، توده ها را تحت تأثیر قرار دهند، از تنوع حیات انسانی بکاهند و الگو های خاص فکری و مصرفی پدید آورند.عصر مصرف گرایی، پیدایی مصرف تظاهری و امحای حریم زندگی تولد یافته است. با فنونی چون تبلیغات تجاری فرا آگاهی، با برجسته سازی آگاهی های تجاری از طریق ارسال آنان در لابلای پیامهای خبری بسیار با اهمیت  که خود نشان از سوء استفاده از علاقه ذاتی به اطلاع دارد  می توان موجبات مسخ انسان ها را فراهم ساخت.(محسنی،۱۳۸۰: ۶۸)

مک لوهان

مک لوهان اندیشمند معاصر کانادایی بیش از هر نویسنده دیگر به ارتباط مخصوصا وسایل ارتباط جمعی توجه دارد. مک لوهان وسایل ارتباطی را به سرد و گرم تقسیم می کند. این تقسیم بندی از قابل انتقادترین جهات اندیشه مک لوهان در بحث ارتباطات جمعی است که به نوعی ، سورئالیسم مکنون در تفکر او را به منصه بروز و ظهور می گذارد . به نظر او وسایل ارتباطی سرد شامل آن ابزار یا وسایلی است که موجبات مشارکت بیشتر انسانی را فراهم می سازد. سمینار یا جلسات بحث و گفتگو وسیله ارتباطی سرد تلقی می شوند که در جریان آن فقط یک یا چند نفر اندیشه خود را به دیگران منتقل می سازد ، بدون آنکه درصدد پیدای نوعی تبادل فکر بر آیند، یک وسیله ارتباطی گرم به حساب می آیند و بر اساس همین طرز اندیشه ، مک لوهان رادیو ، سینما و کتاب را در زمرۀ وسایل ارتباطی گرم می خواند، در حالی که تلویزیون یک وسیله ارتباطی سرد به شمار می آید . از نظر مک لوهان ، وسیله همان پیام است. او برای حامل پیام که همان وسبله ارتباطی است تنها رسالت انتقال محض پیام را قائل نیست . به نظرش خود وسیله نیز مظهر و پیام یک عصر است یا آن دنیای دیگر و انسان های دیگر پدید می آید.(وبستر،۱۳۸۲: ۷۵)
مک لوهان دنیای امروز را دنیای الکترونیک می داند. وی معتقد است: محیط الکترونیکی عصر حاضر فضای قدیمی تصویری را که سالهاست به آن خو گرفته ایم، نامطبوع وبدون ارزش خواهد ساخت. در دنیای الکترونیک حوادث، اشیاء و موجودات در یکدیگر فرو می روند، با یکدیگر رابطه پیدا می کنند، جدایی ها از بین می رود، تمایزات فراموش می گردد، شباهت ها خود نمایی می کند وبدین ترتیب محیط جدید بوجود می آید. محیطی که می توان آن را یکدهکده جهانی نامگذاری کرد.(همان) شهرت مک لوهان در عرصه ارتباطات، به دلیل پیشگویی‌های بزرگ او درباره آینده جهان دانست که یکی از مهمترین آنها دهکده جهانی بود؛ اصطلاحی که از سوی کل جهان پذیرفته شد.او پیش بینی کرد که رسانه های گروهی فاصله های مکانی را از بین می برد و مانند یک روستا همه مردم از واقعه‌ای که در گوشه ای از جهان رخ می دهد، مطلع می شوند. این پیشگویی که امروزه جامه عمل پوشیده همان عاملی است که تمام مردم جهان را همزمان درگیر مسایلی چون یازده سپتامبر می‌کند و یا از اتفاقات لحظه‌به‌لحظه حمله به عراق آنها را با خبر می‌سازد و یک حس مشترک جهانی را پدید می‌آورد.(همان)

هارولد آدامز اینیس

عقاید اولیه هارولد آدامز اینیس در مورد رسانه ها بر اساس کار دوست مجرب و قابل اعتمادش، مک لوهان ارائه شد. هارولد آدامز اینیس رسانه های ارتباطی را به عنوان عصاره تمدن می شناسد و معتقد است که  تاریخ توسط رسانه های غالب در هر عصر و زمانی هدایت می شود. اینیس معتقد است رسانه های ارتباطی در واقع توسعه ذهن انسان هستند و علاقه اولیه و اصلی هر دوره تاریخی نوعی تعصب است که از رسانه های غالب مورد استفاده ناشی می شود. به عبارت دیگر، رسانه ها آنچه را در یک دوره تاریخی اتفاق می افتد و بااهمیت به نظر می رسد تعیین می کنند. رسانه های سنگینی نظیر پوست، خاک و گل یا سنگ تداوم زیادی دارند و بنابراین به دلیل این که این رسانه ها ارتباط را از نسلی به نسل دیگر آسان می سازند، نسبت به سنت تعصب دارند. در مقابل، رسانه هایی نظیر کاغذ سبک هستند و حمل و نقل آن ها آسان است. بنابراین این نوع رسانه ها ارتباط را از مکانی به مکان دیگر آسان می سازند و باعث تشویق امپراتوری، نظام و دیوان سالاری گسترده می شوند.گفتار به عنوان رسانه به خاطر این که یک صدا، در زمانی خاص و یک بار تولید می شود، افراد را تشویق می کند تجربیاتشان را بر اساس توالی زمانی سازمان دهند، گفتار همچنین به دانش و سنت نیاز دارد و بنابراین جامعه و رابطه را حمایت می کند. رسانه های نوشتاری که به صورت فضایی مرتب و تنظیم می شوند، نوع متفاوتی از فرهنگ را تولید می کنند. تأثیر محدود به فضایی بودن نوشته در مقامات سیاسی علاقه ایجاد می کند و باعث رشد امپراتوری هایی در جهان می شود. هارولد آدامز اینیس ارتباط را مدار هستی اجتماعی دانسته و حرکت تاریخ را از نظر ارتباط در دوران های تمدن باستانی بدون خط، تمدن دارای خط یا بصری و تمدن مبتنی بر وسایل ارتباطی الکترونیک مورد بررسی قرار می دهد. مک لوهان در بسیاری از آثارش به منطق موزائیکی نظر دارد. این اندیشه را می توان در امتداد اندیشه های پیکر بندی و گشتالت دانست.از دید مک لوهان چیدن و دیدن تمامی عناصر کنار یکدیگر موجب می شود فرد از تک بینی، دیدگاه های محدود و انحصاری فراتر رفته و هر عنصر را در بستر محیطی آن مورد نظر قرار دهد( همان: ۸۵)
هارولد آدامز اینیس در زمینه اهمیت وسایل ارتباطی آنها را تنها وسیله انتقال محض پیام نمی داند بلکه وسایل ارتباطی مظهر و پیام یک عصر است که با آن دنیایی دیگر و انسانها یی دیگر پدید می آیند. مک لوهان در تأیید این نظر خود تا بدانجا پیش می رود که معتقد است محتوای واحد در هر یک از وسایل ارتباط جمعی می تواند اثری متمایز بر جای گذارد (همان).

هارولد لاسول

به لحاظ گونه شناسی هارولد لاسول را بایداز اندیشمندان مکتب شیکاکو در حوزه علوم اجتماعی (جامعه شناسی واندیشه سیاسی) قلمدا نمود. لاسول همه چیز را در جریان محتوای پیام متمرکز می ساخت. وی در اثرش «ساخت و کارکرد ارتباط در جامعه» به ساخت پذیری ارتباطات و حتی تشابه جامعه انسانی از این دیدگاه با دیگر موجودات اشاره دارد. به زعم لاسول وسایل ارتباط جمعی مجموعه ای به هم پیوسته تشکیل می دهند و با هم تنسیق می شوند. این مجموعه با نام الگوی لاسول معروف است و شامل پنج عنصر: «چه کسی، چه چیزی، از کدام مجرا، با چه کسی، با کدام نتیجه» می باشد. به نظر لاسول با توجه به عناصر تشکیل دهنده ارتباطات، می توان ساخت یابی آنان را پیش بینی کرده، تحقق پذیر ساخت. از ترکیب غایی عناصر ارتباط، مجموعه ای حاوی دو نوع ساخت شامل زیر ساخت ها و رو ساخت ها فراهم می آید.(پاتریشیا،۱۳۸۵: ۹۵) زیر ساخت ها (infrastructures) یا ابزار تکنولوژیک ارتباط، مجموعه ای به هم پیوسته و متشکل هستند که با نیرویی همساز عمل کرده و در جامعه انسانی اثراتی ویژه بر جای می گذارند. رو ساخت ها (superstructures)یا عناصر غیر تکنولوژیک حاوی سازمان ها، مقررات و اندیشه ها و افکار مرتبط با ارتباطات است که در رابطه ای تعاملی با زیر ساخت قرار دارد. بدین ترتیب از نظر لاسول هر دو نوع ساخت (زیر ساخت ها و رو ساخت ها) در تأثیر از یکدیگر هستند.(همان:۹۶)
لاسول در زمینه کارکرد های ارتباطات اجتماعی در مقاله معروف خود“ساخت و کارکرد ارتباطات در جامعه” سه دسته کارکرد شامل نظارت، همبستگی و جامعه پذیری بر می شمارد. به نظر لاسول در صورتی که انسان قابلیت درک بیشتر ارتباطات انسانی و جامعه انسانی را دارا باشد، متوجه می شود که کارکرد ها معمولاً با گذشت زمان و مکان تغییر نمی کنند، اما دارای تفاوت های بسیار کوچک، ظریف و حتی ضروری هستند. لاسول عقیده دارد که در بررسی جامعه جهانی و فرایند ارتباط به سه نوع متخصص بر می خوریم: گروهی از متخصصین که به بررسی محیط سیاسی پیرامون و دولت به عنوان یک کل می پردازند. گروهی دیگر که به تنظیم پاسخ دولت به محیط می اندیشند. نویسندگان و گویندگان وسایل ارتباطی پاسخ درونی را تنظیم و تصدیق می کنند و سرانجام گروهی که الگوهای پاسخ را از پیران به جوانان منتقل می سازند. مربیان و والدین مسئول انتقال میراث اجتماعی (به نسل جوان) هستند.(همان)
به عقیده لاسول تمام این گروه ها باید در یک مجموعه متشکل قرار گیرند تا شناخت و پاسخ هماهنگ شوند. کل جامعه پیامی متشکل و همگن دریافت کند و به طور کلی رابطه انسانها در خلال زمان نیز صورتی متفرق، ناهماهنگ و تجزی یافته نداشته باشد. این امر را «ساخت ارتباطی» می خوانیم. لاسول کمک های زیادی در فرایند اندیشه پردازی در مطالعات ارتباطی داشته است که می توان در سه بخش طبقه بندی کرد: الف) ارائه روش پژوهشی تا جایی که می توان وی را از حیثی پایه گذار واقعی پژوهش های ارتباطی دانست. ب) ارائه نگاهی ژرف به تبلیغات. او در این زمینه بر این باور بود تبلیغات «نظارت بر عقاید» توسط نمادهای ارزشمند است و این مانند داستان ها، شایعات، گزارش ها، تصاویر و دیگر اشکال مختلف ارتباطات اجتماعی است. به باور لاسول کارکردهای این اشکال توسط اشارات و توهم سریع به قدرت منتهی می شود. ج)سومین خدمت لاسول به حوزه مطالعات ارتباطی این بود که نقش سیاسی ارتباطات را فراتر از آنچه که اعمالی چون امتناع و مبارزات انتخاباتی نشان می دادند، آشکار ساخت.(همان:۹۷)

لازارسفلد و مرتن

لازارسفلد به همراه مرتون در زمره اولین دانشمندانی بودند که نظریه تأثیر گذاری بی‌حد و حصر رسانه‌ای را مورد تردید قرار دادند. از دید آنان اثرگذاری رسانه ها، در صورتی که ساختار محیط کلان و یا افواه مناسب و موافق پیام رسانه ای نبا شد، با تنگنا روبرو خواهد بود.لازارسفلد و مرتون بر این عقیده اند که برای اثر بخشی رسانه سه شرط: انحصاری کردن، جهت دهی به ارزش ها و اجتناب از تغییر ارزش های اساسی و ارتباط چهره به چهره تکمیلی لازم است. این اندیشمندان با بررسی مقایسه ای تبلیغات در زمینه مصرف و تبلیغات سیاسی نتیجه می گیرند که گر چه رسانه های جمعی در سمت دادن نگرش های اساسی اثر بخش بوده اند، شواهد کمی وجود دارد که نشان دهد به تنهایی موجب تغییر نگرش شده باشند.چنانچه پیام ارتباطی حاوی نکاتی باشد که در محیط پیرامون قابل جذب نباشد، یا با امکانات عملی محیط سازگار نباشد و یا آنکه با عقاید و ارزش های رایج محیط پیرامون تنافر داشته باشد، ممکن است فرد در آغاز تحت تأثیر پیام قرار گیرد، لیکن به زودی و بعد از خارج شدن از اثرات خلسه ناشی از پیام جذاب وسیله ارتباطی، دچار تحیر و سرگردانی می شود.(همان:۹۸)

کورت لوین

کورت لوین نظریه پرداز دیگر مکتب شیکاگو و از تاثیر گذاران بر بحث ارتباط جمعی، کارکرد نظریه را توصیف آن چیزی که می دانیم و نیز مسیر اصلی جهت کسب معرفت جدید می دانست. وی نظریه میدانی را به عنوان پایه ای مطلوب برای مفهوم فضای زندگی و تحلیلی مکان شناسی از جنبه منطق روانی به بهترین وجه ارائه نمود. مفهوم اصلی که لوین بر اساس آن سعی در انسانی کردن نظریه میدانی داشت، فضای زندگی نامیده می شد. از نظر وی کل محیط روان شناختی یعنی واقعیات، روابط، نیروها و تجارب انسانی همه در یک زمان معین پدید می آیند و همواره بر هم تأثیر می گذارند. این عوامل شامل نیازها، اهداف، تأثیرات ضمیر ناخود آگاه، خاطرات، اعتقادات، رویدادهای سیاسی، اقتصاد و شرایط طبیعی اجتماعی و هر چیز دیگری است که احتمالأ می تواند بر روی رفتار نیز تأثیر مستقیم داشته باشد. از نظر لوین روابط درون فضای زندگی پدید آوردنده یک نظام است و برای تبیین وقایع درون این نظام مفاهیمی چون فیزیک و ریاضی شامل انرژی، تنش، نیاز، جاذبه و بردار همواره کارساز خواهد بود.(همان:۱۰۰)

نظریه جهانی شدن

استفاده از برنامه‌های ماهواره‌ای می‌تواند علاوه بر مزیت‌ها ارتباطی و اطلاعاتی، عاملی برای جهانی شدن جوامع باشد.به‌عبارت دیگر ماهواره با پخش مستقیم برنامه‌های‌ تلویزیونی،عده کثیری از مخاطبان را توده‌وار در جوامع مختلف،در یک لحظه و به‌طور همزمان تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و بدین ترتیب با نفوذ و قدرتی که از این طریق به دست‌ می‌آورد،می‌تواند عاملی برای یک‌دست شدن فرهنگ جوامع و اتحاد افراد باشد.عمده‌ترین مزایای استفاده از ماهواره‌ها و برنامه‌های ماهواره‌ای از دید طرفداران‌ نظریه جهانی شدن به شرح زیر است:
۱-ماهواره یک وسیه تبادل کم‌هزینه و آسان اطلاعات است.
۲-استفاده از ماهواره در زمینه‌های مختلف،موجب تسهیل در امور و افزایش تأثیر پدیده‌های اجتماعی است.
۳-ظرفیت حمل پیام در ماهواره‌ها بسیار بالا و هزینه استفاده از آن بسیار پایین‌تر از سایر رسانه‌ها است.
۴-استفاده از ماهواره می‌تواند باعث انسجام مالی و تمامیت ارضی در کشورها شود.
۵-پخش زنده رویدادهای مختلف در سراسر کره زمین از این طریق به راحتی امکان‌ پذیر است.
۶-استفاده از برنامه‌های ماهواره‌ای هم از نظر سرمایه‌گذاری و هم از لحاظ قدرت‌ خرید مصرف‌کنندگان مقرون به‌صرفه است.بدین ترتیب از نظر اقتصادی پر کردن اوقات‌ فراغت مخاطبان ماهواره‌ها نسبت به مخاطبان سایر رسانه‌ها مقرون به صرفه‌تر است.

نظریه هجوم فرهنگی

طرفداران این نظریه عمدتا،نظریه‌پردازان کشورهای جهان سوم و در حال‌توسعه‌ هستند و عموما نوعی دغدغه حراست از مرزهای فرهنگ ملّی،ارزش‌های فرهنگی،سنتی‌ و پیشینه تاریخی جوامع مذکور را دارند.آنها براین باورند که محتوای برنامه‌های ماهواره‌ ای که عموما از کشورهای غربی تغذیه می‌شوند باعث تخریب فرهنگ کشورها و تبدیل‌ شدن افراد جامعه به یک توده بی‌شکل،مصرف‌گرا و قابل کنترل توسط شبکه‌های‌ ماهواره‌ای می‌شوند و درنهایت به وابستگی کامل به فرهنگ و اقتصاد غرب می‌رسند.
باتوجه به دیدگاه‌های طرفدار نظریه هجوم فرهنگی مهم‌ترین مضرات استفاده از برنامه‌های ماهواره‌ای به شرح زیر می‌باشد:
۱-تخریب فرهنگی
۲-بدآموزی‌های اخلاقی،تخریب باورهای ملّی،دینی و ارزش‌های اجتماعی
۳-به وجود آوردن اندیشه‌های منفعل در جهان سوم
۴-وابستگی فرهنگی کشورهای جهان سوم از طریق دخالت در امور آنها
۵-قراردادن جهان در راستای سیاست‌های کشورهای سلطه‌گر با طرح تئوری‌ «جهانی شدن»

نوع نهایی از رفتار شهروندی سازمانی، توسعه خود است که درمطالعات کاتز(۱۹۶۴)و جرج و بریف(۱۹۹۲) مورد شناسایی قرار گرفت و به عنوان بعدکلیدی رفتار شهروندی سازمانی معرفی گرید. توسعه خود شا مل رفتارهای داوطلبانه کارکنان به منظور بهبود دانش، مهارت ها و توانایی هایشان می باشد. ویژگی چنین رفتاری این است که یادگیری مجموعه جدیدی از مهارت ها به منظور توسعه دامنه مشارکت درسازمان انجام می گیرد. به هرحال این بعد از رفتار شهروندی سازمانی در ادبیات، مطالعات و تحقیقات مورد بررسی قرار نگرفته است، با این وجود به نظر می رسد این نوع از رفتارها که وابسته به صلاحدید کارکنان می باشد، به طور مفهومی از سایر انواع رفتار شهروندی سازمانی متمایز است (حسنی کاخکی وقلی پور، ۱۳۸۷).

۲-۱-۷)کارکردهای رفتار شهروندی سازمانی
پودساکف وهمکارانش^[۴۴](۱۹۹۰)کارکردهای رفتار شهروندی سازمانی را بدین شرح بیان می کنند:
موجب افزایش همکاری وبهره وری مدیریتی می شود.

نیازبه تخصیص منابع کمیاب رابرای حفاظت ازمنابع سازمان ونظارت وکنترل براجرا وانجام وظایف روزمره راکاهش میدهد.
باعث آزادی منابع میشود.
هماهمنگی فعالیتهارابین اعضای تیمی وگروههای کاری تسهیل میکند.
سازمانها راقادر میسازند تامحیطکاری سازمان راخوشایندتر سازندتاکارکنانِ باکیفیت بالا راجذب کنند.
باکاهش تغییرپذیری در عملکرد واحدهایکاری عملکرد سازمانی راافزایش میدهد.
توانایی سازمان رادرتطبیق باتغییر محیطی افزایش میدهد.
۲-۱-۸)تاثیر رفتارشهروندی بر عملکرد سازمان:
رفتار شهروندی سازمانی از طریق افزایش بهره وری کارکنان و تسهیل همکاری دربین گروه های کاری سازمان می تواند تونایی سازمان را در تطبیق باشرایط و تغییرات محیطی افزایش دهد و نتایج مثبتی را برای سازمان ایجاد نماید (Zehir etal., 2004). به عقیده کارام بایا^[۴۵] ۱۹۸۹ کارکنانی که در واحد های سازمانی باعملکرد بالا کار می کنند بیشتر به رفتارهای شهروندی پرداخته اند (صائمی و محمودی،۱۳۸۷). برخی از محققان تاثیر رفتار شهروندی بر عملکرد سازمان را برشمرده اند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد (توکلی،۱۳۸۶).
رفتار شهروندی سازمانی کارائی همکاران را بالا می برد. رفتارهای کمکی به انتشار تجارب و مهارتها درمیان اعضای گروه و یا واحد کاری کمک می کند.
رفتار شهروندی سازمانی کارائی مدیران را بالا می برد. کارمندان جوانمرد وقت مدیر را از درگیر شدن در مشکلات کوچک آزاد می کنند.
رفتار شهروندی سازمانی به بهبود عملکرد گروه کمک می کند. رفتار کمکی باعث بهبود اخلاق،روحیه،انسجام گروهی می شود. بنابراین نیاز برای صرف انرژی و زمان برای حفظ کارائی گروه کاهش می یابد.
رفتار شهروندی سازمانی با جذاب تر کردن مکان کاری ، توانائی سازمان را برای جذب ونگهداری کارآمدترین کارمندان افزایش می دهد.
رفتارهای شهروندی سازمانی به ثبات عملکرد سازمان کمک می کند.
رفتار شهروندی سازمانی با گسترش یک مرکز اجتماعی باعث افزایش کارائی سازمان می شود.

رفتارهای کمکی باعث بهبود اخلاق و انسجام گروهی می شوند و احساس تعلق را بین اعضای گروه به وجود می آورند واین باعث جذب و نگهداری بهترین کارمندان می شوند.
نشان دادن جوانمردی و شکایت نکردن در مورد چیزهای بی ارزش،احساس وفاداری وتعهد را نسبت به سازمان افزایش می دهد که ممکن است باعث بقای کارمندان شود.
رفتار شهروندی منابع و امکانات را برای صرف در راه اهداف موثر آزاد می کند. وقتی که کارمندان در مشکلات کاری به یکدیگر کمک می کنند نیازی به کمک مدیر نمی باشد و درنتیجه مدیر وقت بیشتری را صرف مسائل یا اهمیت تر می کند. اگرکارمندان توانائی شغلی شان را از طریق فعالیت های خود رشدی افزایش دهندوظایف خود را با مهارت بیشتری انجام می دهند.
رفتارهای شهروندی سازمانی توانایی سازمان را برای سازگار شدن با تغییرات محیطی افزایش می دهد . کارمندانی که مشارکت فعال در جلسات سازمانی دارند به افشای اطلاعات در سازمان کمک می کنند که این عامل میزان تاثیر پذیری اطلاعات را افزایش می دهد.
رفتار شهروندی سازمانی به هماهنگی فعالیت ها در بین اعضای گروه های کاری کمک می کند. نشان دادن شرافت شهروندی به وسیله مشارکت فعال داوطلبانه در جلسات و واحدهای کاری به هماهنگی فعالیتها در بین اعضای گروه کمک می کندو این به صورت بالقوه باعث افزایش کارایی گروه می شود.
در هرصورت تعدادی از مطالعات تجربی نشان داده است که رفتار شهروندی سازمانی یک عامل تاثیر گذار بر عملکرد فردی کارکنان و اثربخشی سازمانی است (Zhao etal, 2014).
۲-۱- ۹) رفتار شهروندی در حوزه اداره امور عمومی :
فراتر از جنبه سازمانی رفتار شهروندی ، یک بعد دیگر رفتار شهروندی ، بعد اجتماعی و ملی این رفتارها است . رفتار شهروندی در سطح کلان و عمومی علاوه بر رفتارهای متداول شهروندی نظیر وفاداری و فرمانبرداری ، در جوامع مدرن در بر گیرنده فعالیت های نظیر مشارکت ، اجتماع گرایی ، عدالت اجتمای ، اقدامات داوطلبانه و تسهیم مسئولیت های فردی است . سه عنصر اصلی رفتار شهروندی عمومی شامل پیروی از قانون ، وفاداری به نهاد های اجتماعی و مشارکت در زندگی اجتماعی است، که می توان آنها را در سه بعد ملی ، محلی و سازمانی مورد بررسی قرار داد. در بعد ملی رفتار شهروندی شامل صرف زمان و تلاش جهت اجرای مسئولیت های اداری و دولتی ، تسهیم اطلاعات و ایده ها با دیگران و مشارکت در موضوعات مهم و بحث برانگیز اجتماعی است در این حوزه رفتار شهروندی راباتئوری های مدیریتی و به خصوص تئوریهای مدیریت دولتی می توان تبیین کرد. رفتار شهروندی یک جنبه مهم از فعالیت های انسانی است که در مطالعات اداره امور عمومی و مدیریت توجه زیادی را طلب می کند. با وجود این تا دهه ۱۹۸۰ تنها مطالعات اندکی به تحلیل رفتارر شهروندی در جنبه مدیریت و به خصوص در بعد تئوری اداره امور عمومی پرداخته اند. مطالعات اولیه بر روی مشارکت ، وکالت دادن و الزامات شهروندی در محیط های محلی و ملی تمرکز کرده اند. نظیر باربر^[۴۶]، (۱۹۸۴) و پت من^[۴۷] ، (۱۹۷۰). برخی دیگر از مطالعات بر این موضوع تاکید کرده اند که فعالیتهای ارادی و اختیاری افراد ابزار مفیدی برای حکومت ها برای بر چیده شدن بر مشکلات بودجه ای به منظور دستیابی به ثبات و بهبود اثر بخشی در حوزه دولتی می باشند. باکس ، (۱۹۹۸) و فردریکسون (۱۹۹۷). عده ای از افراد جامعه تمایل زیادی به رفتار شهروندی در سطح ملی و کلان نداشته و بیشتر بر محیط های نزدیکتری نظیر سطح محلی تاکید دارند و در این سطح به مشارکت و فعالیتهای اجتماعی می پردازند. در سطح محلی رفتارهای شهروندی با فعالیت های نظیر کمک به انجام امور مربوط به ایالت ها و محلات ، مشارکت در طرح های محلی و توجه به الزامات شهروندی ، شناخته می شوند. همانطور که قبلاً نیز ذکر شد ، عده ای دیگر نیز بر جنبه سازمانی رفتارهای شهروندی تاکید کرده اند و معتقد بودند که رفتارهای شهروندی سازمانی برای ایجاد یک جو سالم در درون سازمان به خصوص برای بهبود کیفیت خدمات در سازمانهای دولتی مورد نیاز است . سطح بالای از مشارکت شهروندی در حوزه دولت و اجتماع ، با میزان مشارکت و درگیری در شغل سازمانی در ارتباط بوده و باعث افزایش دموکراسی سازمانی ( که خود منجر به بهبود پیامد های سازمانی می شود ) . ( پترسن^[۴۸] ، (۱۹۹۰) ، سوبل^[۴۹] ، (۱۹۹۳) . اکثر این مطالعات بر اهمیت رفتار شهروندی در همه انواع و اشکال در حوزه مدیریتی و به خصوص در حوزه اداره امور دولتی تاکید کرده اند . در تئوریهای مدیریتی به خصوص در حوزه دولتی بر رفتار شهروندی در سطح ملی و رفتار شهروندی در سطح سازمانی تاکید شده است . رفتار شهروندی عمومی بر رفتار شهروندی سازمانی تاثیر می گذارد . به گونه ای که افرادی که در سطح اجتماع رفتارهای شهروندی را رعایت می کنند در سطح سازمان نیز به منظور بهبود شرایط کاری سازمان رفتارهای شهروندی را از خود بروز می دهند . در حوزه مدیریت دولتی ، رفتار شهروندی در سطح سازمان تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد ، عواملی نظیر درک کارکنان از انصاف و عدالت سازمانی ، تعهد سازمانی ، درک کارکنان از میزان پشتیبانی سازمان از آنها و…(دانایی فرد وابراهیمی،۱۳۸۷).
۲-۱-۱۰) عوامل ایجادکننده رفتار شهروندی در سازمان ها
دراین بخش بطور مختصر به مهمترین عوامل ایجاد کننده رفتار شهروندی سازمانی اشاره می شود.
۱- رضایت شغلی:

به طور کلی تحقیقات نشان می دهد، که رضایت شغلی و رفتار شهروندی سازمانی یکدیگر را تقویت می کنند. محققان دریافتند که بین معیارهای عمومی رضایت شغلی و رفتار شهروند سازمانی، رابطه ای معنادار وجود دارد. در اصل ایده ی اولیه درباره ی بروز رفتار شهروند سازمانی از این اعتقاد اورگان شکل گرفت که رضایت شغلی تمایل کارکنان را برای کمک به همکارانشان و بروز رفتارهایی که به حفظ و بهبود ساختار سازمان کمک می کنند، افزایش می دهد. در هر صورت سایر تحقیقات که در حوزه های مختلف صورت گرفتند نشان دادند که رضایت شغلی موجب رفتارهای شهروندی در کارکنان می شود. بورمن اظهار می کند که رابطه ی بین رضایت شغلی و رفتار شهروند سازمانی به معیارهای رضایت شغلی وابسته بوده و رضایت شغلی شناختی (مبتنی بر ارزیابی منطقی از شرایط کاری، فرصتها و ستانده ها) نسبت به رضایت شغلی عاطفی (براساس ارزیابی عاطفی کلی مثبت به شغل) اهمیت بیشتری در پیش بینی رفتار شهروند سازمانی دارند. افرادی که از سطح بالایی از رضایت شغلی برخوردارند، گرایش بیشتری به نمایش رفتارهای شهروند سازمانی دارند و تمایلی برای جستجوی شغل دیگر یا ترک سازمان در آنان دیده نمی شود. از اینرو کارکنانی که احساس رضایتی به کارشان دارند، نسبت به مشارکت در فعالیتهای فرانقشی مشتاق خواهند بود. ارگان و لینگل^[۵۰] (۱۹۹۵) دریافتند که رضایت شغلی بطور کلی باعث تقویت بعد نوع دوستی رفتار شهروندی می شود. در نهایت می توان گفت که بین رضایت شغلی و رفتار شهروند سازمانی رابطه ی مثبت و معناداری وجود دارد (مرزوقی و همکاران، ۱۳۸۹).
۲- عدالت سازمانی:
عدالت سازمانی به رفتار منصفانه و اخلاقی افراد درون یک سازمان اشاره داشته و با سه عامل برابری، بی طرفی و عدم تبعیض تعریف می شود. ادراک از عدالت سازمانی، یک الزام اساسی برای کارکرد مؤثر سازمان ها و رضایت شخصی افرادی است که در سازمان ها مشغول به کار هستند،. همچنین ادراک عدالت در شکل دادن نگرش ها و رفتارهای کارکنان، نقش بسیار مهمی را ایفا می کند (فانی و همکاران، ۱۳۹۲).
۳- تعهد سازمانی:
تعهد سازمانی به منزله ی قدرت مبتنی بر هویت فردی و مشارکت در یک سازمان در نظر گرفته می شود. از آنجا که تعهد، جهت رفتاری را مشخص می کند، وقتی که انتظار از پاداش های رسمی سازمانی برای عملکرد وجود دارد، تعهد احتمالاً تعیین کننده رفتار شهروندی سازمانی است (سید جوادین وهمکاران، ۱۳۹۲).
۴- حمایت سازمانی :
حمایت سازمانی، نتیجه نوع رابطه بین کارکنان و سازمان است. مبنای این رابطه در انواع تعاملاتی که بین کارکنان و سازمان صورت می گیرد، ریشه دارد. از دیدگاه پژوهشگران سازمانی، ارتباط بین کارکنان و مدیران فقط از طریق منابعی مانند پول، خدمات و اطلاعات نشأت نمی گیرد بلکه منابع شخصی و احساسی مانند تایید، احترام و حمایت را نیز در می گیرد (دعایی و برجعلی لو، ۱۳۸۹). حمایت سازمانی بعنوان مجموعه ای از سیاست ها، فعالیتها، رویه ها و ابزارها تعریف می شود، که کارکنان را در جهت دستیابی به اهداف و توسعه و رشد شخصی شان یاری می رساند (Yavas & Babakus, 2009). به نظر می رسد که حمایت درک شده از طرف سازمان توسط کارمندان، تاثیرمستقیمی بر بروز رفتارهای شهروندی سازمانی داشته باشد. در این جا منظور از حمایت سازمان از کارکنان، توجه سازمان به آسایش آنان می باشد.سازمان های حمایتگر سازمان هایی هستند که خدمات کارکنان خود را به طور عادلانه جبران می کنند، به نیازهای آن ها توجه دارند و به کارکنان خود افتخار می کنند. تحقیقات انجام شده نشان از وجود رابطه ای مستقیم بین حمایت سازمانی و بروز رفتارهای شهروندی دارد.

ایجاد سیاست‌هایی در قبال رسانه‌های اجتماعی

داشتن مدل کسب و کار منعطف
مدیریت ارتباط با مشتریان یک مسیر تفکری متفاوت در حوزه مدیریت ارتباط با مشتری است که تمرکز آن بر استفاده از رسانه‌های اجتماعی به منظور بهبود تعامل با مشتری است. در این محیط مشتری قدرتمند است زیرا می‌تواند در شبکه اجتماعی خود دیگران را تحت تاثیر قرار دهد.

ده گام در جهت حرکت به این مفهوم عبارت است از:
نقشه تعاملاتی کاربر که شامل عناوین روند و شاخصهایی در این حوزه است.
گراف اجتماعی از مشتریان که شامل درصد توزیع در رسانه‌های اجتماعی می‌باشد.
دانستن این که آیا بهترین مشتریان از رسانه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند.
فرایندها و تجهیزات شامل اهداف کسب و کار-بازاریابی رسانه‌های اجتماعی-فروش-مشتری و مسئولیت اجتماعی سازمان می‌باشد.
برنامه‌های تاکتیکی در رسانه‌های اجتماعی که شامل کانال‌ها-شاخص‌ها-تیم‌های رسانه‌های اجتماعی و تولید محتوا می‌باشد.
انسجام و یکپارچگی
مدیریت ارتباط با مشتریان سنتی و اجزای مرتبط با آن
مشارکت داخلی و کسب و کار اجتماعی
فرهنگ،کارکنان و مدیریت تغییر
بهبود اکوسیستم مدیریت ارتباط با مشتریان موجود (سینتسی^[۱۰۲]، ۲۰۱۰)
۲-۸-۱- مزایای اجتماعی  مدیریت ارتباط با مشتریان 
مزایای متعددی  مانند افزایش بازده بازاریابی در سرمایه‌گذاری و توسعه  کیفیت محصول مشاهده شده است. بهبود مؤثر بازاریابی از طریق نوآوری و خلاقیت. تشویق شرکت‌ها برای شناسایی فرصت‌های جدید کسب و کار  از طریق مشتریان جدید و موجود از راه شبکه‌های اجتماعی، کاهش در هزینه  کمیسیون فروش. افزایش قابلیت‌های  تحقیقات و توسعه و ایده‌های نوآورانه. ایجاد توانایی برای افزایش وفاداری مشتری از طریق ترویج گفت و گوی شفاف و همچنین تشویق تعامل کارگران و کارمندان/ مشتری.
مدیریت ارتباط با مشتریان اجتماعی  فرصت‌های فوق‌العاده‌ای برای سازمان جهت کسب بینش نسبت به  نام تجاری رقیب فراهم میکند. این بینش میتواند در استراتژیهای مختلف از جمله تبلیغات، تعامل مشتری و غیره مورد استفاده قرار گیرد. سازمانها میتواند از نزدیک با مشتریان خود در ایجاد ایدههای خدمات و محصول ارتباط برقرار کنند. همچنین فرصت‌هایی را برای جلب نظر  مشتریان از طریق کانال‌های جدیدتر مانند وبلاگ ها فراهم میکند (پاتیل^[۱۰۳]، ۲۰۱۴).
شکل (۲-۲): مزایای مدیریت ارتباط با مشتری اجتماعی (پاتیل، ۲۰۱۴)
۲-۸-۲- ابعاد مدیریت اجتماعی ارتباط با مشتری
مدیریت ارتباط با مشتری اجتماعی میتواند شامل تعاملات مجازی بین مشتریان و نیز بین مشتریان و شرکت باشد. تجربه احساسات مشتری بر روی مولفه‌های انسانی مدیریت ارتباط با مشتری که شامل رضایت، تعهد، رضایت از خرید و عوامل دیگر می‌باشد، موثر است. مدیریت ارتباط با مشتری اجتماعی را میتوان از زوایای زیر بررسی نمود:
تعامل با ذینفعان: ذینفع، فرد یا گروهی که می‌تواند بر تحقق اهداف سازمان تاثیر گذارد و از آن متاثر شود. مدیریت کارآمد ذینفعان به شرکت نوعی مزیت رقابتی می‌دهد. به عبارتی دیگر شرکتی که مسئول است تعهد خود را به صورت کارا حل کند، دارای نوعی مزیت رقابتی نسبت به شرکتهایی است که چنین کاری را صورت نمی‌دهند. این آگاهی با ابزار (تجزیه و تحلیل ذینفعان) به بهترین وجه موفق می‌شود که وسیله برای شناخت ذینفعان یا عوامل کلیدی درون شرکت، تجزیه و تحلیل نقش بالقوه هر ذینفع نسبت به طرح‌های مدیریت ارتباط با مشتریان و تدوین طرحی برای مدیریت فوق فعال ارتباط با ذینفعان است.
مشتری: کلید رشد کسب و کار، در ارتباط موفق آن با مشتری نهفته است؛ این کار شامل شناخت و ردیابی نیازها، رفتارها، چرخه زندگی مشتری و تجزیه و تحلیل بخش مشتری در مدیریت استراتژیک بازار (محیط خارجی) بوده و همچنین مستلزم استفاده از این اطلاعات در جهت ایجاد ارزش برای مشتری می‌باشد. از مهمترین روندهایی که موجب ارتباط ارزش آفرین با مشتری می‌شود می‌توان به سرعت ارائه خدمات، خویش خدمتی، یکپارچه‌سازی، سهولت استفاده و رضایت مشتری اشاره نمود.
دانش قلمرو کاری: در چارچوب مدیریت ارتباط با مشتریان دانش مشترک قلمرو کاری به دانشی اطلاق می‌شود که مشتریان با واحدهای کسب و کار مواجه هستند که به رسالت، اهداف و طرح‌های یکدیگر و درک فراگیر آن‌ ها از سازمان احترام می‌گذارند. همین‌طور به دانشی اطلاق میشود که مدیران اجرایی فناوری اطلاعات از واحدهای سازمانی، دانش کارکردی و عملیات آن دارند. برخی از صاحبنظران دانش مشترک قلمرو کاری را مقدمه موثر ارتباطات و هم ترازی می‌دانند و به مدیران پیشنهاد می‌کنند که روش‌هایی را که در آن دانش مشترک قلمرو کاری ایجاد می‌شود بررسی کنند. به طور کلی استراتژی مدیریت ارتباط با مشتریان در ضمن این که بر روی افراد تکیه دارد بر پایه مهارت سازمانی قرار دارد. بنابراین استراتژی نیاز به افراد خاصی دارد و برای اجرای آن مهم است تا مشخص شود که چه تعداد افراد با چه مقدار تجربه، درک و مهارت مورد نیازند .
فرهنگ: بدون شک عامل فرهنگ سازمانی، عامل محوری در تعیین آمادگی آن سازمان برای اجرای مدیریت ارتباط با مشتریان است. فرهنگ سازمانی از سه جزء تشکیل طرح‌های شده است:
مجموعه‌ای از ارزش‌های مشترک یا باورهای غالب که اولویت‌های سازمان را تعریف می‌کند.
مجموعه‌ای از اصول پذیرفته شده مربوط به رفتار
نمادها و فعالیت‌های نمادین مورد استفاده برای توسعه و پرورش ارزش‌های مشترک (آکر، ۱۳۸۶).
مدیریت ارتباط با مشتری در سراسر سازمان به کارکنان نوعی نگرش فراگیر و سازگار نسبت به مشتریان موسسه تقدیم می‌کند. پس فرهنگ مناسب سازمانی شاید فرهنگی باشد که اطلاعات دارای کیفیت بالای مشتریان را به نحوی بین کارکنان به اشتراک گذارد که مخازن غنی دانش مشتری حفظ و نگهداری شود و برای تمامی کارکنان در دسترس باشد. فرهنگ سازمانی راه حل کلیدی برای اجرای استراتژی مدیریت ارتباط با مشتریان ایجاد می‌کند. زیرا یک نیروی قدرتمند نظیر فرهنگ سازمانی متمرکز، انگیزه و هنجارهایی را پدید می‌آورد. استراتژی مدیریت ارتباط با مشتریان بر سیستم ارائه خدمات یا پشتیبانی از مشتری تمرکز می‌کند. یک فرهنگ اگر با ساختار و عوامل انسانی مورد نیاز برای استراتژی مدیریت ارتباط با مشتریان هماهنگ باشد به عنوان نیروی پشتیبانی برای سازمان محسوب می‌شود .اگر هماهنگی وجود نداشته باشد، انگیزه‌ها و هنجارهای فرهنگی می‌تواند استراتژی را به مرحله نابودی بکشاند.
کارکنان: کارکنان شرکت باید در زمینه تعامل و تماس با مشتریان، دوره‌های تخصصی و کاربردی را آموزش ببینند تا توانائی ارتباط مؤثر ارتباط با مشتریان را کسب نموده و ضمناً قادر به استفاده از فناوری‌های جدید نیز باشند. همچنین ایجاد انگیزه در کارکنان و ارتقای مهارت‌های آنان به وسیله اعطای انواع پاداش‌های مادی و معنوی، موجب تشویق و دلگرمی آنان و در نهایت بذل توجه و تلاش، جدیت و کوشش همه جانبه برای جذب و نگهداری مشتریان خواهد بود (عباسی و ترکمنی، ۱۳۸۹).
۲-۸-۳- تفاوت مدیریت ارتباط با مشتریان سنتی و اجتماعی
مدیریت ارتباط با مشتریان به شکل سنتی به عنوان مجموعهای از فلسفهها، استراتژیها، سیستم ها و تکنولوژیها دیده میشود که به مدیریت تراکنشهای مشتری با شرکت و روابطی که در نتیجه این مسئله حاصل میشود، میپردازد. حتی با وجود نرخ بالای شکست در این زمینه، مدیریت ارتباط با مشتریان هنوز به عنوان یک بخش استراتژیک بسیار مهم برای بیشتر شرکتهای بزرگ و نسبت قابل توجهی از شرکتهای کوچک و متوسط، مطرح میشود. اندازه بازار در حال رشد است و انتظار میرود این رشد حتی با وجود بحران اقتصادی کماکان ادامه یابد زیرا مدیریت ارتباط با مشتریان بیانگر استراتژیای است که به عنوان مسئله اصلی شرکتها در دوران رکود مطرح میشود، یعنی نگهداشتن مشتریان.

تفاوتهای بین مدیریت ارتباط با مشتریان و مدیریت ارتباط با مشتریان ۲٫۰ در بالاترین سطح خود، با بررسی و مقایسه تعاریف آنها مشخص میشود. ابتدا تعریف مدیریت ارتباط با مشتریان سنتی: مدیریت ارتباط با مشتریان فلسفه و استراتژی تجاریای است که بوسیله یک سیستم و تکنولوژی که برای بهبود تعاملات انسانی در یک محیط تجاری طراحی شده است، پشتیبانی میشود.
مدیریت ارتباط با مشتریان ۲٫۰ یک فلسفه و یک استراتژی تجاری است که بوسیله یک پلتفرم تکنولوژی، قوانین تجاری، فرایندها و ویژگیهای اجتماعی پشتیبانی میشود و بدنبال درگیر کردن مشتری در یک گفتگو مبتنی بر همکاری است تا ارزش دوطرفهای در یک محیط تجاری شفاف و مطمئن ایجاد کند. این پاسخ شرکت به مالکیت مشتری بر گفتگوهاست (این مهم درواقع، قدرت مشتری اجتماعی در ایجاد و رهبری بحثهایی در اینترنت و فرومها و شبکه های اجتماعی را خواهند رساند) (ماز^[۱۰۴] و همکاران، ۲۰۰۹).

پسوند ۲٫۰ برای مدیریت ارتباط با مشتریان بیانگر این مسئله است که تغییری اساسی در پاردایم مشتری روی داده است ولی همزمان نیاز به قابلیت‌های عملیاتی و مبادلاتی مدیریت ارتباط با مشتریان نیز وجود دارد. چیزی که اضافه میشود، خواص اجتماعی، وظایف، فرایندها و ویژگیهایی هستند که نشان دهنده تعامل بین مشتری و دوستانش و نیز مشتری و شرکت با تامینکنندگان میباشد. جدول (۲-۴) تفاوتهای بین مدیریت ارتباط با مشتریان و مدیریت ارتباط با مشتریان ۲٫۰ را نشان میدهد.
بنابراین میتوان اذعان داشت مشتری اجتماعی وجود داشته و نوع جدیدتری از علم تجارت که مدیریت ارتباط با مشتریان ۲٫۰ نامیده میشود با هدف پاسخگویی به نیازهای این مشتری عمل میکند (اسکدلر و همکاران، ۲۰۰۶).
جدول (۲-۳) تفاوتهای بین مدیریت ارتباط با مشتریان و مدیریت ارتباط با مشتریان ۲٫۰ (مصدق و بهبودی، ۲۰۱۱).

۴-۸- برآورد الگوی تصحیح خطا ۷۶
۴-۹- آزمون ثبات پارامترها ۷۸
۴-۱۰- تخمین اثرات توزیعی باوقفه تغییرات حجم پول بر نرخ ارز اسمی ۸۰
۴-۱۱- جمعبندی ۸۴
 
۵-۱- مقدمه ۸۶
۵-۲- خلاصه و نتیجهگیری ۸۶
۵-۳- یافته های عمده تحقیق ۹۱
۵-۴- پیشنهادهای سیاستگذاری ۹۲
۵-۵- پیشنهادهایی برای مطالعات آتی ۹۳
عنوان صفحه

منابع داخلی ۹۴
منابع خارجی ۹۸
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول ۲-۱- خلاصه مطالعات داخلی ۱۳
جدول ۲-۲- خلاصه مطالعات خارجی ۲۰
جدول ۳-۱- چگونگی تأثیر تغییرات موقت حجم پول بر نرخ ارز اسمی ۴۸
جدول ۴-۱- نتایج آزمون ایستایی ۶۹
جدول ۴-۲- نتایج آزمون ایستایی بر اساس آزمون دیکی فولر تعمیم یافته ۶۹
جدول ۴-۳- نتایج آزمون ایستایی بر اساس آزمون فیلیپس پرون ۷۰
جدول ۴-۴- نتایج تخمین الگوی خودهمبسته با وقفه های توزیعی ۷۱
جدول ۴-۵- نتایج آزمون تشخیصی مدل ۷۳
۷۴
جدول ۴-۷- نتایج برآورد الگوی تصحیح خطا ۷۶
۸۱
۸۲
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار ۴-۱- رفتار متغیرهای الگو در دوره زمانی مورد مطالعه ۶۷
نمودار ۴-۲- آماره جمع انباشته (CUSUM) ۷۹
نمودار ۴-۳- آماره مربع جمع انباشته (CUSUMQ) 79
فصل اوّل
کلیات تحقیق

مقدمه
واژه ارز، از ارزش مشتق شده و رفته رفته به معنای پول، آمده است. با وجود این، هنگامی که از ارز سخن به میان میآید، منظور پول خارجی است و واژه پول خارجی، لفظی است عام که بر مورد خاص اطلاق میشود، ولی بسیاری از اوقات، به کلمه ارز صفت خارجی را نیز اضافه میکنند که باز هم به همان معنی عام خود میباشد. علت استفاده از ارزهای خارجی، این است که هر دولتی در قلمرو و حدود حق حاکمیت خود، رژیم پولی ویژه خویش را اتخاذ کرده است. بعلاوه، امروزه مسأله مبادله پولها با یکدیگر، یک پدیده اساسی روابط مالی بین المللی را تشکیل میدهد و بنا بر عرف و عادت، زمانی که در هر کشوری بخواهند از پول سایر کشورها سخن بگویند، اصطلاح ارز یا ارز خارجی را به کار میبرند. لازم به ذکر است که ارز، تنها شامل اسکناس منتشرشده به وسیله بانکهای مرکزی سایر کشورها نیست، بلکه اصطلاحی است که برای اسنادی نظیر چک، برات و سفته در زمان مبادله هر کشور با کشورهای دیگر، نیز به کار میرود (کاظمی بهمنآباد، ۱۳۷۵).

طبیعی است که اگر ارز مانند یک کالا در نظر گرفته شود، دارای عرضه و تقاضا خواهد بود و قیمت آن با فرض وجود فضای رقابتی، همان نقطه برخورد عرضه و تقاضاست که در واقع، نرخ ارز نامیده میشود. نرخ ارز، یکی از متغیرهای کلیدی اقتصاد کلان است که به دلیل اثرات متقابل آن با سایر متغیرهای کلان اقتصادی، همواره مورد توجه سیاستگذاران و مسئولین پولی کشورها بوده و تعیین آن و نیز عوامل مؤثر بر آن، در سیاستگذاریهای اقتصادی، از اهمیت بسزایی برخوردار است (کازرونی و همکاران، ۱۳۸۹).

با توجه به اهمیت نرخ ارز در پیشرفت و توسعه اقتصادی هر کشور، بررسی عوامل مؤثر بر آن، امری ضروری به نظر میرسد. عوامل زیادی مانند عوامل اقتصادی، سیاسی و روانی بر نرخ ارز تأثیر دارد. از جمله عوامل سیاسی تأثیرگذار بر نرخ ارز، ثبات در سیاست خارجی، عوامل روانی مانند انتظارات مردم از وضعیت آینده اقتصادی و سیاسی و عوامل اقتصادی شامل نرخ بهره، نقدینگی (حجم پول) و درآمد ملّی است (انوار، ۱۳۸۱).
سیاست پولی از طریق تغییر در حجم پول، تغییر در رشد حجم پول و نرخ بهره و یا شرایط اعطای تسهیلات مالی، بر نرخ ارز تأثیر دارد. هدف از سیاستهای پولی در کشورهای پیشرفته صنعتی و کشورهای در حال توسعه، تا حدودی متفاوت