اصطلاح انگیزه^[۱۳] در زندگی روزانه به معانی وسیع تر از معنای روان شناسی به کار می رود زیرا تمام عادت ها، محرک های خارجی، هیجان ها و هدف ها را شامل می شود(دیبوراجی، ۱۳۸۵).

کلمه ی انگیزش^[۱۴] نیز درفرهنگ روان شناسی، اصطلاحی است که تنها بر باعث ها و انگیزه های ذاتی یا درونی اطلاق می شود. گروه دیگری از روان شناسان معتقدند که: انگیزه، هر حالتی در فرد است که او را به انجام دادن فعالیت معینی تحریک و متوجه می کند و میزان فعالیت او را معین و محدود می‌کند. بعضی ها نیز می‌گویند: انگیزه، آن نیروهای کشاننده هستند که فرد را به انتخاب، انجام دادن یک عمل، یا ترجیح یک فعالیت بر فعالیت دیگر وادارمی کنند(دیبوراجی، ۱۳۸۵).

به طور کلی می توان گفت: انگیزه عبارت از حالات و شرایط درونی فیزیولوژیک و پسیکولوژیک و (روان شناختی) فرد است که او را به فعالیت در جهت معین یا برای رسیدن به هدف های خاص وادار می‌کنند که ممکن است شکل های گوناگونی پیدا کرده نام های مختلفی برآنها اطلاق شود از قبیل: احتیاجات رغبت ها، محرک ها، امیال، گرایش ها، توجه، فشار و به هم خوردگی تعادل رفتار و در نتیجه یادگیری تنها هنگامی رخ می‌دهد که دانش آموز نوعی عدم تعادل یا تنش دارد و معلم برانگیختگی او را از همین حالاتش در می‌یابد. رسیدن به هدف(پاداش گرفتن)، این برانگیختگی را ارضا می‌کند و در نتیجه حالت تعادل در رفتار دانش آموز پیدا می شود و او آرامش خاطر احساس می‌کند(سیف، ۱۳۸۹).

اهمیت و معنای انگیزش

انگیزش مهمترین شرط یادگیری است. علاقه به یادگیری محصول عواملی است که به شخصیت و توانایی فرد، ویژگی های تکالیف، مشوق ها و سایر عوامل محیطی مربوط می شود. چه عواملی باعث می شود که برانگیختگی افراد (به دلیل آثار بلند مدت آن در یادگیری و خود باروری در دانش آموزان) برای والدین و معلمان با ارزش باشد. افراد با انگیزه به راحتی شناخته می‌شوند. آن ها به یادگیری اشتیاق داشته، علاقمند، کنجکاو، سختکوش و جدی هستند. این افراد به راحتی موانع و مشکلات را از پیش پای خود بر می دارند، زمان بیشتری برای مطالعه و انجام تکالیف مدرسه صرف می‌کنند، مطالب بیشتری می آموزند و پس از پایان دوره دبیرستان به تحصیلات ادامه می‌دهند(اسکینر و بلمونت^[۱۵]، ۱۹۹۳؛ نقل از همان منبع).

انگیزش را می توان به عنوان یک فرایند مداخله کننده با یک حالت درونی جاندار دانست که او را وادار یا ترغیب به عمل می‌کند به عبارتی دیگر می توان گفت انگیزش نیرویی است که به رفتار نیرو می‌دهد و آن را هدایت می‌کند. همان گونه که یک نیرو اشیاء را به حرکت در می آورد، انگیزش نیز شخص را به حرکت در می آورد(بال، ترجمه مسدد، ۱۳۷۳).

انگیزش عمومی و انگیزش اختصاصی برای یادگیری

انگیزش در دو سطح قابل بررسی است:

1. 1. انگیزش عمومی برای یادگیری: گرایشی بادوام و گسترده برای تلاش در جهت کسب دانش و تسلط یر مهارت های مربوط به یادگیری است(بروفی^[۱۶]، ۱۹۸۷). جنبه با دوام بودن بسیار مهم است زیرا انگیزش عمومی وقتی ایجاد شد، در تمام دوره مدرسه، دانشگاه، محیط کار و موقعیت های زندگی واقعی ادامه خواهد یافت. ویژگی گسترده نیز حایز اهمیت است زیرا انگیزش عمومی نقش میانبر زدن را در برنامه درسی دارد.و هر چند ممکن است از یک کلاس تا کلاس دیگر متفاوت باشد، انگیزش مثبتدر نوع خود فراتر از یک موضوع کلاسی خاص است.

1. انگیزش اختصاصی برای یادگیری: به یادگیری یک درس خاص ار سوی دانش آموز نیرو می‌دهد و معمولا وابسته به عوامل بیرونی است. تفاوت این دو نوع انگیزش در این است که انگیزش عمومی در درون دانش آموز است و حاصل تاریخچه درازی از تجربیات او با درس و کلاس است، اما انگیزش اختصاصی بیشتر بستگی به معلم و محتوای درس دارد. این انگیزش بیشتر در کنترل معلم است، و می‌تواند آن را با به کار بردن راهبردهای خاصی تغییر دهد. انگیزش عمومی، اگر چه غیر قابل تغییر نیست، وقت و تلاش بیشتری می طلبد تا تغییر کند(کریمی، ۱۳۸۷).

جدول ۲-۱: انگیزش عمومی و اختصاصی برای یادگیری

نوع انگیزش منبع میزان ثبات انگیزش عمومی

انگیزش اختصاصی

خود یادگیرنده

معلم و موضوع درس

ثابت در طول زمان

ناپایدار- بسته به معلم و موضوع درس

نقش انگیزش در پیشرفت تحصیلی و یادگیری افراد

انگیزش مهمترین عامل رفتارهای گوناگون و درحقیقت نیروی محرک فعالیت های انسان و عامل جهت دهنده ی آن ها‌ است. می توان اهمیت انگیزش را در یادگیری این گونه بیان داشت که اگردانش آموز نسبت به دروس بی علاقه باشند و یا از سطح پایین انگیزش برخوردار باشند به توضیحات و درس معلم توجه نمی کنند، تکالیف خود را با جدیت انجام نمی دهند و در دروس خود پیشرفت چندانی به دست نمی آورند. بالعکس اگردانش آموزان به مطالب درسی علاقه مند باشند یا دارای سطح بالایی از انگیزش باشند، هم به توضیحات معلم بادقت گوش داده و تکالیف درسی خود را با جدیت انجام خواهند داد و هم به دنبال کسب و جمع‌ آوری اطلاعات بیشتر در زمینه مطالب درسی خواهند رفت و متعاقب آن پیشرفت خواهند کرد. معلم با بهره گرفتن از تدابیر آموزشی می‌تواند بعد از ایجاد توجه و دقت دردانش آموزان آن را در سطح مطلوب حفظ نماید. اگر دانش آموز معتقد باشد که درگذشته، در یادگیری مطالب مشابه با مطالب جدید موفق بوده است با علاقمندی و دقت به مطالب جدید گوش فراداده و آن ها را می آموزد، اما اگر ‌به این اعتقاد رسیده باشد که یادگیری مطالب جدید نیز مانند یادگیری مطالب مشابه درگذشته منجر به شکست خواهد شد، نسبت به یادگیری آن مطلب از خود علاقه نشان نخواهد داد(سیف، ۱۳۸۹).

در همین زمینه، اگر تجارب دانش آموز از محیط مدرسه خصوصاً در سال های نخست تحصیلی حاکی از وجود شایستگی و لیاقت درمدرسه باشد، تجارب احساس موفقیت و افزایش اعتماد به نفس ‌در سال‌ های آتی نیز تکرار خواهد شد. چنین فردی قادرخواهد بود با تکیه بر این تجارب موفقیت آمیز درحین تحصیل آن را به زندگی واقعی خود تعمیم دهد و بدون تحمل سختی بر بحران ها، فشارها و استرس های شدید در زندگی غلبه کند(سیف، ۱۳۸۹).

“تفکیک و افراز اراضی مذکور( اراضی کشاورزی اعم از باغها، نهالستانها، اراضی زیر کشت، آبی، دیم و ایش) به قطعات کمتر از نصاب تعیین شده ممنوع است. ارائه هر گونه خدمات ثبتی از قبیل صدور سند مالکیت تفکیکی یا افرازی مجاز نخواهد بود. برای اینگونه اراضی در صورت تقاضا و سند مشاعی صادر و نقل و انتقال اسناد به طور مشاعی بلامانع است”.^[۳۱]

لذا مستندا به ماده ۵۸۹ قانون مدنی چون ‌بر اساس قانون خاص مذکور، افراز مالی ممنوع شده باشد، بحث افراز یا تقسیم جایگاه حقوقی نخواهد داشت. البته اطلاق ممنوعیت افراز در قانون جلوگیری از خردشدن اراضی کشاورزی شامل تقسیم عادی و رسمی ‌می‌باشد و لیکن در ذیل ماده ۲ قانون فوق الذکر مشمول سند رسمی دانسته است. بر این اساس چنانچه ذیل ماده مذکور را تقییدی بر اطلاق صدر ماده بدانیم و استنباط کنیم فقط هر گونه خرد شدن رسمی اعم از تفکیک و افراز ممنوع ‌می‌باشد، لذا افراز یا تفکیک یا تقسیم عادی منعی ندارد. لذا برحسب رویه معمول وعرفی مردم، اکثراَ اراضی کشاورزی و اموالی که مالک آن فوت نموده است، ورثه اموال مشاعی را بین خود تقسیم یا بر حسب مفروز الرعیه متصرف می­شوند.

ج- مالکیت مشاعی

شرط دیگری که برای صحت تقسیم لازم است، مالکیت مشاعی است، چون به منزله موضوع در سایر عقود ‌می‌باشد، ‌بنابرین‏، هر چند ماده ۲۱۴ قانون مدنی بین حقوق ‌دانان مشهوراست که موضوع هر قراردادی باید مال یا انجام عملی باشد و این یک قاعده و اصل است، ولی بعضی از معاملات ممکن است موضوع آن مال یا انجام فعل نباشد. مانند تقسیم که موضوع آن مالکیت مشاعی است، در نتیجه برای صحت تقسیم لازم است که مالکیت مشاعی باشد تا بتواند موضوع تقسیم قرار گیرد.خلاصه آنکه زمانی افراز اعم از عین و منافع صحیح خواهد بود، که مالکیت مالکین به صورت مشاعی باشد نه مفروزی.

د-قابلیت افراز

یکی دیگر از شرایط صحت تقسیم این است که مجموع مال مشاع قابلیت افراز ، جزء و خردشدن را نسبت به سهم هر شریک، به یکی از طریق افراز، تفکیک، تقسیم به تعدیل یا رد را داشته باشد. اگر مالی فاقد چنین قابلیتی باشد تقسیم آن ممنوع است واین یکی از موارد ممنوعیت قانونی تقسیم که در ماده ۵۸۹ قانون مدنی پیش ­بینی شده است.در این گونه موارد اگر برای شرکای اداره مال به حالت مشاعی بدون اختلاف و نزاع ممکن نباشد، ‌می‌توان طبق ماده ۵۹۴ قانون مدنی عمل کرد. یعنی اگر امکان اجاره برای رفع نزاع و اختلاف وجود داشته باشد، اجاره داده می­ شود و اگر از این طریق رفع اختلاف نشود باستناد ماده ۳۱۷ قانون امور حسبی که مقرر نموده است : «در صورتی که مالی اعم از منقول و غیرمنقول، قابل تقسیم و تعدیل نباشد، ممکن است فروخته شده، بهای آن تقسیم شود. فروش اموال به ترتیب عادی به عمل می ­آید، مگر اینکه یکی از ورثه فروش آن را به طریق مزایده درخواست کند».

باستناد ماده ۴ قانون افراز مال مشاع مصوب ۱۳۵۸ که در آن مقرر نموده است:«ملکی که به موجب تصمیم قطعی غیرقابل افراز تشخیص داده شود ، با تقاضای هر یک از شرکای به دستور دادگاه شهرستان فروخته می­ شود»خلاصه مال مشاع را در صورتی ‌می‌توان موضوع تقسیم قرار داد که قابلیت تفکیک و تبعیض داد و ستد باشد^[۳۲].البته شرط مذکور در اعیان مال غیرمنقولی که قابلیت تقسیم ندارد، قابلیت افراز هم نخواهد داشت. اما در افراز منافع که به طور مفصل در فصل دوم بحث خواهد شد، باید عرصه با اعیان آن قابلیت تقسیم یا افراز داشته باشد تا مالکین مشاعی نسبت به منافع آن اقدام به افراز نمایند و منافع آن ملک را به صورت زمانی یا مکانی در اختیار یکی از شرکای یا شخص ثالث قرار دهند.

ه- حفظ مالکیت سهام

در صحت تقسیم لازم است که مالکیت سهم هر کدام از شرکای حفظ شود. زیرا در صورتی که تمام یا حصه و سهم بعضی از شرکای در نتیجه تقسیم از مالیت ساقط شود، چنین تقسیمی فاقد منفعت عقلانی است و طبق ماده ۲۱۵ قانون مدنی؛ هر معامله­ای لازم است دارای منفعت عقلایی و مشروع باشد.لذاچنانچه تقسیم موجب سلب مالکیت از مال شود ، اسرافی است که حرمت آن در حقوق اسلام از مسلمات ‌می‌باشد.لذا ماده ۵۹۵ ق. م مقرر می­دارد:«هرگاه تقسیم متضمن افتادن تمام مال مشترک یا حصه یک یا چند نفر از شرکای از مالکیت باشد. تقسیم ممنوع است، اگر چه شرکای تراضی نمایند».

برای صحت تقسیم لازم است مالکیت مال حفظ شود اگر تقسیم باعث سلب مالکیت از حصه بعضی از شرکای شود، باطل است چون تقسیم با از بین رفتن مال، تصرفی غیرعقلانی است و حمایت از این گونه تصرفات مشروع و موجه نیست^[۳۳].البته این موضوع در تقسیم اعیان اموال قابل بحث است که اگر مال مشاعی با افراز یا تقسیم موجب از بین رفتن و یا از مالکیت افتادن سهم هر کدام از شرکای شود، موجب ضرر به دیگری می­ شود یا به عبارتی اسراف و حرمت شرعی دارد. اما در افراز منافع نیز آیا چنین موضوعی قابل طرح است ؟

مثلاً اگر به میزان سهم یکی از شرکای، منافع ملکی را افراز و در مدت زمان یا حتی بدون مدت ،منافع ملکی را در ازاء سهم شریکی در اختیار یکی از شرکای قرار دهیم، آن مال مسلوب المنفعه تلقی خواهد شد و می­دانیم که مال به چیزی گفته می­ شود که دارای ارزش مالی و قابلیت نقل و انتقال داشته باشد، و وقتی منافع ملکی در اختیار یکی از شرکای قرار گرفت آن عین بدون منفعت بوده و در این صورت موجب سقوط یا سلب مالکیت می­ شود.هر چند ‌می‌توان گفت، عین مال که منافع آن مفروز و در اختیار یکی از شرکای یا شخص ثالث قرار داده شده است، می ­تواند بر اثر بالا رفتن قیمت‌ها و … دارای ارزش افزوده گردد و بعد از انقضا مدت افراز زمانی با ارزش افزوده در اختیار شرکای قرار خواهد گرفت.

و- عدم ورود ضرر

در تقسیم لازم است شریکی که خواهان تقسیم مال مشاعی است موجب ضرر به سایر شرکای نگردد. رعایت این شرط در افراز و تقسیم به اجبار لازم است. زیرا اگر بر اثر افراز یا تقسیم بر دیگران ضرر وارد گردد، نمی­ توان از طریق مراجع قضایی او را وادار به انعقاد آن کرد. ‌بنابرین‏، هر چند مالک مال مشاعی حق درخواست تقسیم آن را دارد، ولی این حق را در صورتی ‌می‌توان اعمال کرد که ضرری از اجرای آن به سایر شرکای وارد نشود. زیرا بر طبق قاعده «اعمال حق نباید موجب اضرار به دیگران گردد» ماده ۵۹۲ ق. م مقرر می­دارد:«هرگاه تقسیم برای بعضی از شرکای مضر و برای بعض دیگر بی­ضرر باشد، در صورتی که تقاضااز طرف متضرر باشد، طرف دیگر اجبار می­ شود و اگر برعکس، تقاضا از طرف غیرمتضرر بشود، شریک متضرراجبار بر تقسیم نمی­ شود» در این صورت تقسیم یا افراز به حکم دادگاه، اگر ضرری به شرکای وارد شود، تقسیم صحیح خواهد بود. زیرا باستناد قاعده اقدام، هر شخصی می ­تواند در حدودی که عقلایی باشد، بر ضرر خود اقدام کند. ولی اگر ضرر به شرکای دیگروارد شود، نمی­ توان آنان را وادار به تقسیم کرد.

همچنین قابل ذکر است که سوال های جدی ‌در مورد اینکه از کجا آمده ایم، به کجا می رویم و هدف اصلی زندگی چیست، از نمودهای هوش معنوی می‌باشند (غباری بناب و همکاران، ۱۳۸۶)

افرادی که دارای هوش معنوی هستند دارای این صفات می‌باشند :

۱-قدرت مقابله با سختی دردها و شکست ها

۲-بالا بودن خود آگاهی در این افراد.

۳-حسی که این افراد را هدایت درونی می‌کند .

۴-درس گرفتن از تجربیات و شکست ها.

۵-از دشواری های زندگی فرصتی می‌سازد برای دانستن.

۶-توانایی ایستادگی در برابر جمع و هم رأی نشدن با عامۀ مردم .

۷-گفتن چرا.

۸- پرداختن به سجایای اخلاقی و اهمیت دادن به آن ها.

۹-توانمند بودن در خود داری و کنترل خود .

۱۰-برخوردار بودن از حس انعطاف پذیری بالا.

برای روشن تر شدن هوش معنوی مثالی از هوش هایی می زنیم که نشانگر هوش چند گانه است که با هوش جسمیPQ آغاز می شود این هوش ابتدایی ترین کانون توجه ما را به خود اختصاص می‌دهد در واقع PQآگاهی جسمی و نحوۀ استفاده ماهرانه از آن را شامل می شود قسمت بعدی هوش منطقی یا عقلانی IQاست هوشی که در حال حاضر بیش از سایر هوش ها در سیستم آموزشی مورد استفاده قرار می‌گیرد . پس ازIQ سطح دیگری است که به EQاختصاص دارد این هوش در زمینه کسب موفقیت در بازار کار نقش مهمی دارد و ما را در حین برقراری ارتباط یاری می‌دهد و از این بابت مهمتر بوده و تا حدی از قابلیت پیشگویی برخوردار است . آخرین لایه SQ است که هدایت و معرفت درونی ،حفظ تعادل فکری ،آرامش درونی و بیرونی و عملکرد همراه با بصیرت ،ملایمت و مهربانی را شامل می شود IQ به منزلۀ دروازه برای ورود است در صورت برخوردار نبودن از حداقل لازم IQ قادر به ورود در فضای دلخواه برای مطالعه رشته مورد علاقۀ خود نخواهیم بود اما آنچه ما را در زمرۀ ‌بهترین‌ها در شغل و رشته مورد علاقه مان جای می‌دهد میزان EQ در ماست EQ و SQ به هم مرتبطند اما در عین حال دو هوش متفاوت و جدا از هم به حساب می‌آیند بهره مندی از حداقل EQ می‌تواند شروع مناسبی را در سفرهای روحانی و معنوی فرد در پی داشته باشد چرا که کمی خود آگاهی و همدلی برای شروع این روند لازم است اما به محض آغاز تمرینات معنوی ،هوش معنوی خود می‌تواند در رشد EQ نقش بسیار تقویت کننده و فعال کننده داشته باشد از طرفی دیگر EQ نیز می‌تواند در رشد و ارتقای SQ مؤثر باشد در واقع EQ وSQتاثیری مستقیم و مثبت بر یکدیگر دارند و رشد و توسعه هر یک باعث پرورش و توسعه دیگری می شود باید دانست که کامپیوتر ها نیز از میزان IQ بالایی برخوردارند و اغلب حیوانات دارای EQ بالایی هستند اما این تنها انسان است که از هوش معنوی SQ برخوردارند هوشی تحول پذیر ،توانایی ای که به او قدرت می‌دهد تا خلاق باشد و قوانین و نقش ها را دستخوش تغییرات خود نماید بتواند تحولات اساسی ایجاد کند و دنیای اطرافش را به بهترین شکل متحول سازد ( رجایی و همکاران ، ۱۳۸۷ ) .

باور دینی و کاهش مرگ و میر مطالعات متعدد دانشمندان نشان می‌دهد باورهای دینی نقش قابل ملاحظه ای در مساعد کردن زمینه برای بهبود بیماری و کاهش مرگ و میر دارد . رویکرد های معنوی به دانش و سلامت اخیراً مورد تأیید و توجه محققان و اساتید قرار گرفته است برخی از مطالعات تحقیقاتی به تأثیر معنویت بر سلامت پرداخته و در کشورهای توسعه یافته ،دانشکده های پزشکی ،مواد آموزشی در باره مذهب،معنویت و سلامت را در محتوای درسی خودشان گنجانده اند .

متخصصان سلامت روان نیز قدرت هوش معنوی را تشخیص داده‌اند که برخی آن را ‌به این صورت تعریف می‌کنند ظرفیت احساس ،درک و توجه به والاترین قسمت های وجود خود ،سایرین و جهان پیرامون ، آنچه که بین هوش احساسی و معنوی تفاوت قائل می شود این است که هوش معنوی به کشف عقل و حکمت در امرمسائل احساسی و شعوری می پردازد همه ما با توانایی در تکامل هوش معنوی متولد می‌شویم اما گروه کمی از ما از آن استفاده می‌کنیم در حالی که بهره و سود آن بسیار است افسوس که نسل جوان از قرآن و فلسفه آن خبر ندارند و دستورات حقه آن را به خوبی نمی دانند و نمی خواهند اجرا کنند ‌به این دلیل گرفتار نابسامانی های روانی و عوارض عصبی می‌شوند ( پور اردجانی ، ۱۳۹۰ ) .

مبانی هوش معنوی